W miejsce zeszłorocznego, efemerycznego łącznika "Biebrzy", na 2005 rok PKP PR zaserwowały nowy skład pod swojsko brzmiącym kryptonimem "Śniardwy". Jest to sezonowy pośpiech RKPSr 75502/75503 i 57503/57502 relacji Poznań Gł. - Mikołajki - Poznań Gł., poza sezonem mający niestety skróconą trasę tylko do/z Olsztyna. Znając pomysłowość planistów PR, po 10.12.2005 r. pociąg może zmienić nazwę, kursować po innej trasie, lub co gorsza całkiem wypaść z rozkładów. Wykorzystując więc kilka wolnych dni, nie mogłem sobie odmówić przetestowania tej efemerydy, a przy okazji pooddychania mazurskim powietrzem, wciąganym hektolitrami z okna wagonu. Poza tym Beatka nigdy jeszcze nie była w tych stronach - więc wypadało zacząć z najwyższego kolejowego "C" :) 

        Trasa 223 - kultowa dla miłośników kolei, zadziwiająca zmiennością dla niewtajemniczonych. Nigdy nie planowana jako całość, "sztukowana" li-tylko dla lokalnych połączeń między sąsiednimi miastami. Nieraz wymuszona protestami mieszkańców - którzy jak Mikołajczanie - najdłużej w Prusach czekali na połączenie kolejowe. Kończona dla potrzeb militarnych i w ogromnym pośpiechu przez kolejowych saperów. Twórczy chaos obrazuje datowanie: Czerwonka-Biskupiec 15.06.1898 r., Biskupiec-Mrągowo 1.09.1898 r., Mrągowo-Orzysz 2.10.1911 r. oraz Orzysz-Ełk 15.06.1915 r. Piękno trasy wynika z ogromnych trudności terenowych, z jakimi przyszło borykać się budowniczym kolei. Dla ciągu tych lokalnych linii nie przewidywano dużych prędkości, toteż profilem przypomina raczej trasy podgórskie. Olbrzymia ilość ostrych łuków na przesmykach międzyjeziornych, nasypy i wykopy, mnogość mostów i wiaduktów przeplatanych czasem co kilkaset metrów, "charakteryśliczna" architektura dworców wz. 1911 ... no i te widoki. Żyć nie umierać :)

        Hmmm... "Śniardwy", tylko czy aby na pewno? Wszak powszechnie wiadomo, że Mikołajki wcale nie leżą nad Śniardwami. Przy obecnym rozkładzie pociąg ten mógłby swobodnie dojechać do Orzysza i stamtąd wrócić, zaliczając po drodze ośrodki wypoczynkowe i mikroporcik w Okartowie. Władze orzyskiej gminy mogłyby się wreszcie postarać o jakieś wejścia w PKP PR - bo bez tego ruch turystyczny całkiem tu zdechnie. Naprawiając nieopatrzny błąd PR obmyśliłem sobie ruszyć z "prawie rodzinnego" Orzysza - żeby owe Śniardwy jednak zobaczyć i przemierzyć wzdłuż północnego brzegu :)
        Nie wiadomo czy to dobrze, czy źle... ale wysyp kolejnych PESobusów praktycznie wyciął w pień z odcinka Ełk - Mikołajki "normalny" tabor. Ponowne uruchomienie przejazdów pasażerskich do Olecka oraz brak porozumienia z białostockim samorządem zakończyły długą epokę SUk z Bipami na linii 514. Pozostały tylko gustownie odmalowane PESy z Bonanzami w "kryptorelacjach" do/z Olecka.

        Orzysz - 28.07.2005 - na dzień dobry totalna kicha, bo właśnie huraganiaste burze nad Mazowszem rozwiały w3p misternie sklecony rozkład. Mamy więc bonusowe 30 minut na zwiedzanie stacji :) Na peroniku zabrakło zabytkowego poidełka, budynki parowozowni też z wolna tracą ceglane ściany. Obrotnica jeszcze na chodzie... a i żabka wygrzewa się na jej obwodowej szynie. Historia przycupnęła w strachu i czeka na nieuchronny wyrok PKP Nieruchomości. Na peronie ożywiona dyskusja polityczna - "kiedyś było lepiej, bo można było tonę cementu gwizdnąć". Polskie klimaty. Tacy ludzie skruszą każdy system. Ale o Orzyszu już było...

        Parę minut po dziewiątej wprawne ucho łowi ciche Rp1 pod Grądami. Za parę minut powtórka już w Orzyszu i jeszcze jedna przed mostem. Wjeżdża nasz łącznik "Śniardw" ;) Niezły, kilkunastoosobowy tłumek się uzbierał. Podróżni o doświadczonych tyłkach pakują się hurtem do Bonanzy. Dla bardziej panoramicznych widoczków, pakujemy się do wyjątkowo pustawej PESy. Ruszamy ostro (ostro tzn. 50 km/h) i łukiem przecinamy bagienko zarastającego Jeziorka Sajno. Niezły widoczek na północ - od czasów budowy kolei nasyp stanowi wododziałową groblę. Niewielki mostek poszerzono na dwa tory - pamiątka po rozebranej, równoległej linii do Pisza. Trzeba mieć wprawne oko - a najlepiej mapę, aby dostrzec po południowej stronie miejsce rozejścia się szlaków. Po chwili przemykamy pod betonowym wiaduktem sklepionym i wpadamy do lasu. Pierwsze punktowe hamowanko do 20 km/h - rozsypujące się przęsło niewielkiego mostku i przejazd na drodze do Nowych Gut.

        W wagonie niecodzienna sytuacja. Oprócz nas, w PESie jedzie jakaś niemiecka parka (z rowerami). I oto Helga, zwabiona przestrzenną czystością PESowatej łazienki, nagle wszeczy zza drzwi!!! Helmut biegnie na pomoc - szarpią, walą - ale nic z tego!!! Drzwi zatrzasnęły się na amen - nie ma szans!!! Babsko drze się w niebogłosy, facet jej wtóruje "Meine Frau!!! Meine Frau!!!" - już myślałem, że może chcą wysiadać w Okartowie, które właśnie mijamy. Tymczasem Kierpoć ze stoickim spokojem idzie sobie najpierw po kluczyki, potem do kaBiny i coś tam pstryka. Taaaaki domofon! Blada Niemra wyskakuje jak oparzona - oj więcej razy próbować luksusu nie będzie ;)

        Ale właśnie - Okartowo - jeszcze krótko po wojnie Ekiertów. Według nomenklatury PKP km 80,565 na linii 223 (Czerwonka-Ełk, tabela SRJP 514), dawniej wg DRG - Haltestelle Eckersberg Ostpr. km 46,51 na linii Mrągowo-Orzysz. Zespół stacji z ok. 1911 roku składa się z trzech budynków: piętrowego dworca i dwóch budynków gospodarczo-magazynowych. Zachowane charakterystyczne elementy sugerują, że dworzec w Okartowie został gruntownie przebudowany z konstrukcji typowej dla stacji pośrednich tej linii (które omówię przy Tuchlinie). Przebudowy następowały na skutek zniszczeń wojennych, zwłaszcza po zniszczeniach z okresu I wojny światowej. Obecnie dworzec stanowi jednolitą otynkowaną bryłę z uproszczonymi profilami okien, przykrytą dwuspadowym eternitowym dachem. W ramach kolejnych modernizacji usunięto nastawnię i przyległy do dworca magazyn spedycyjny. Na piętrze zamieszkują byli pracownicy kolei, na parterze znajduje się dawna poczekalnia, biuro i kasa biletowa. Obecnie dworzec jest niedostępny dla podróżnych, jego rolę pełni pkp-owska ławeczka na zewnątrz (sensacja!) i romantyczna ławeczka pod lipami. Oj brakuje w mroźną zimę przytulnego kąta z ciepłym piecem i kartonikowymi biletami w kasie. W zamian... wolność.
        Typowy budynek gospodarczy mieści szalety (damski czynny!) i część magazynową (z tablicą przechowalni bagażu!). Tak jak niewielka sąsiednia budowla, zachował oryginalne ceglane elewacje i zadaszenia. Do lat 90 funkcjonowała w Okartowie stacja handlowa dla zakładów drzewnych i PGRyb. Na stacji znajdowały się dwa tory - przy jednokrawędziowym peronie dla pasażerów tor główny, a bezpośrednio przy stacji tor mijankowy (towarowy) z przejściem. Po rozebranej mijance pozostało jeszcze sporo betonowych podkładów. Na zachód od dworca funkcjonował rozległy plac ładunkowy. Pod wiatami składowano tony drzewa przeznaczonego do ekspedycji. Transport pomiędzy tartakiem i stacją odbywał się przy pomocy wąskotorowej kolei przemysłowej 500mm, której ostatnie ślady usunięto i zaasfaltowano kilka lat temu (na szosie Orzysz-Mikołajki). Niewielki składzik znajdował się także przy budynku gospodarczym. Miał on postać obetonowanego kojca ogrodzonego siatką, rozpiętą na słupkach ze staroużytecznych szyn.

        Choć już pod koniec lat 90 rozebrano tor bocznicy i zawieszono kursowanie pociągów zdawczych, to jak echo w "służbówce" pojawia się jeszcze "sthp" Okartowo. Niestety, cały odcinek pomiędzy Orzyszem i Mrągowem jest już martwy z punktu widzenia PKP Cargo :( Nawet wojsko zrezygnowało z puszczania eszelonów tą trasą - dla bezpieczeństwa objeżdżając dwukrotnie dłuższą trasą via Ełk, Korsze. Jeszcze w 1997 roku kursowała tędy turystyczna "Berolina"... wielki świat. Na szczęście w Okartowie wciąż znajdują się chętni do skorzystania z usług PKP. A to miejscowi sobie podjadą, a to w lecie jacyś turyści czy harcerze się trafią...

        Ruszamy z Okartowa. Niewtajemniczeni muszą szybko przejść do okien od południa, bowiem pojawi się tzw. "Mgnienie Śniardw" (Niemcy nazwali to "Spirdingblick"). Z potężnego nasypu (właściwie kilkusetmetrowej grobli) i mostu kolejowego widać przez moment olbrzymią taflę największego jeziora w Polsce. Mijany okartowski most kolejowy miał burzliwą historię - wielokrotnie niszczony i odbudowywany. Na wysokich żelbetowych przyczółkach opiera się otwarte kratownicowe przęsło do jazdy dołem. Po drugiej stronie mostu również interesujący widok. Przesmyk pomiędzy dwoma jeziorami przecina grobla mostu drogowego, a na wzniesieniu widać malowniczo rozłożone Okartowo z zabytkowym kościołem (w miejscu dawnego zamczyska krzyżackiego). Do tego relikty żelbetowych fortyfikacji z obu wojen światowych - jeden tuż przy torze (od strony wsi). 

        Za Okartowem odnotowujemy kolejną punktową redukcję prędkości (droga do bazy WOPR) i zagłębiamy się w zalesione wzgórza. Kolejne zwolnienie do 20km/h zapowiada strzeżony przejazd kolejowy na szosie mrągowskiej. Tuż za nim zaczyna się teren obecnego przystanku osobowego w Tuchlinie.

        Według nomenklatury PKP km 75,433, dawniej Bahnhof Sdengowen (od 1938 r. Tuchlinnen) na km 41,37. Zespół stacji w Tuchlinie zachował się w niemal pierwotnym stanie sprzed 94 lat. Centralnym punktem jest dworzec o konstrukcji charakterystycznej dla większości stacji i przystanków odcinka Mrągowo-Mikołajki-Orzysz. Model ten roboczo można określić "mikołajsko-nadśniardwiańskim" ;) W odróżnieniu od typowych projektów z początku XX w., ma on bardziej zwartą, uproszczoną i tylko dwuczęściową bryłę. Od strony peronu znajduje się przestronna nastawnia przykryta przedłużonym, wspólnym dachem dworca. Zaprojektowanie tak dużych pomieszczeń (także na później oddanym odcinku Orzysz-Ełk) mogło wiązać się z określonym, nowym typem nastawnic. Wschodnią część budynku (z biurem, kasą biletową i klatką schodową) przedłuża po drugiej stronie ryzalit zwieńczony dodatkowym szczytem. Poczekalnię ulokowano na parterze węższej części, a z peronu prowadzi do niej wejście z wysuniętym gankiem krytym drewnianym daszkiem. Na piętrze znajdują się mieszkania służbowe. Ceglana elewacja została urozmaicona ozdobną "opaską" na wysokości pierwszego piętra, szczyt od strony głównego wejścia "żuławskim" szachulcem, a okna łukowymi profilami i wklęsłymi reliefami. Boczne krawędzie dachów osłaniają szerokie jaskółki i wysunięte deskowane wykończenia szczytów. Naroża nastawni ozdabiają efektowne kolumienki. Namiotowy dach dworca kryty jest dachówką ceramiczną i prześwietlony trzema mansardowymi okienkami z podłużnymi pulpitowymi daszkami.
        Do dworca przylega typowy szachulcowy magazyn spedycyjny z podjazdem i dwuskrzydłowymi wrotami w szczycie. Przykrywa go dwuspadowy dach obity papą. Obok dworca znajduje się niski ceglany budyneczek techniczny (lampownia?). W zachodniej części stacji znajduje się wolnostojący budynek gospodarczo-magazynowy z szaletem, a za nim budynek mieszkalny dla pracowników kolei (zniekształcony nieco przeróbkami i otynkowaniem).
        Tuchlin był jedną z dwóch stacji pomiędzy Orzyszem i Mikołajkami, stąd znajdowały się tu niegdyś trzy tory w typowym układzie towarowo-osobowo-mijankowym. Obecnie pozostała tylko szeroka równia i zarastający peronik... Zagadka: do czego służy peronik w Tuchline? Odpowiedź: aby rewidentka mogła bezpiecznie przejść z PESy do Bonanzy.

        Wejście do poczekalni zamurowano antywandalową ścianką, więc podróżnym prócz wrażeń estetycznych nie pozostało nic. Dobrze, że choć budynki są zamieszkane i mimo nienajlepszego stanu (zwłaszcza magazynu) wciąż przypominają lata świetności kolei. Odludzie tu straszne... do Tuchlina cztery kilometry pieszo, komunikacja PKS wręcz beznadziejna - zwłaszcza w sezonie turystycznym (!). Stacyjka pozostanie jednak w pamięci... to właśnie tu zaczynał się film "Akwen Eldorado", gdy bracia Sobczykowie przyjechali "retroskładem" z Ol47 by zostać rybakami :)

        Ruszamy 50-tką i po paru kilometrach znów przecinamy szosę mrągowską - tym razem górą po żelbetowym wiadukcie kolejowym. Po chwili przesuwa się nad głową wiadukt drogowy. Nadjeziorna zieloność lasów ustępuje otwartym przestrzeniom i dojeżdżamy do przystanku w Dąbrówce. Tu powstał problem, bowiem na tej samym szlaku była już jedna Dąbrówka pod Biskupcem. Niemcy poradzili sobie zniemczeniem nazwy Dąbrówki podorzyskiej na Eichendorf, a Polacy stworzyli zbitkę Dąbrówka-Górkło dla odróżnienia od Dąbrówki Kobułckiej (i innych).

        Według nomenklatury PKP km 70,049, dawniej Haltestelle Eichendorf na km 35,99. Zespół budynków stacyjnych powtarzał niemal dokładnie układ z Tuchlina. Dworzec w Dąbrówce-Górkle wyróżniał jednak prawdopodobnie brak jednopołaciowego zadaszenia dworca i nastawni. Ścianę dworca nad nastawnią wieńczył dodatkowy, czwarty szczyt. Poddasze, pierwsze piętro i nastawnia uległy całkowitemu zniszczeniu w wyniku ciężkich walk niemiecko-rosyjskich z przełomu 1914/15 roku. Odbudowa całkowicie zmieniła wygląd dworca. Obecnie bryłę przykrywa czterospadowy dach o złamanym profilu, wszystkie segmenty zostały otynkowane (wraz z magazynem spedycji). W wyniku kolejnych przeróbek niemal całkowicie zmieniono układ wejść i profili okiennych. Nastawni nie odbudowywano. Obok dworca zachował się budynek gospodarczo-magazynowy. Całość kompleksu, choć zamieszkana, nie prezentuje się obecnie najlepiej. Przystanek w Dąbrówce-Górkle wyposażony był niegdyś w dwa tory w "okartowskim" układzie.

        Dalszy fragment trasy wydaje się nieco nużący, urozmaicają go na szczęście co pewien czas trzy długie wiadukty drogowe z kamienną licówką. Za ostatnim osiągamy przystanek w Olszewie... i najrozpaczliwszy chyba widok na trasie.

        Smutno i straszno. Koniec świata. Opuszczony, przepiękny dworzec niszczeje z dnia na dzień. Przetrwał cudem obie wojny światowe i dopiero trzecia (RP) go wykończyła. Nic nie dało zamurowanie okien nastawni. W poczekalni zarwała się już podłoga, a mrok piwnic tylko czeka na nieostrożnego turystę... i na eksploratorów takich jak Piotrek :) Obok dworca budynek gospodarczo-magazynowy w niemal identycznym stanie połowicznego rozpadu... Może PKP Nieruchomości znajdą jeszcze kogoś chętnego (wszak Śniardwy o rzut beretem!) - byle tylko potrafił uszanować kolejową stylistykę. Z tej rozpaczy byłbym zapomniał - według nomenklatury PKP km 65,513, dawniej Bahnhof Olschewen (od 1938 r. Erlenau Ostpr.) na km 31,45. 

        Skręcamy na południowy-zachód i przecinamy wykopy w kolejnych wzniesieniach. Za wiaduktem drogowym (kto je wszystkie zliczy?) wjeżdżamy na rozległą zieloną polanę. Nieuważni mogą się zdziwić... a to już przystanek Woźnice.

        Według nomenklatury PKP km 61,916, dawniej Haltestelle Wosnitzen (od 1938 r. Julienhofen) na km 27,86. Faktycznie trudno dostrzec przekrzywioną, drewnianą wiatę skrytą w krzakach, mającą w założeniu imitować dworzec. Postkolejowa pustynia. I tak chyba już od kilkudziesięciu lat. Woźnice miały pecha - dokładnie wzdłuż linii kolejowej przebiegał przez kilka miesięcy front niemiecko-rosyjski. Nieco dalej w stronę Szymonki słynna Garncarska Góra - to tu Rosjanie połamali sobie resztkę zębów w czasie I wojny. Wojny spustoszyły doszczętnie infrastrukturę kolejową. Trudno powiedzieć, jak wyglądał odbudowany (?) dworzec w okresie międzywojennym. Być może była to tylko lekka drewniana konstrukcja rodem z wąskich torów. Co ciekawe, przy równi stacyjnej zachowała się rampa boczna - rzadkość w tych stronach.

        Za Woźnicami tor stopniowo zbliża się do dawnej zatoki Śniardw - obecnie Jeziora Łuknajno. Jest to jeden z największych rezerwatów łabędzi - czasem wielka tafla jeziora jest dosłownie biała od ptaków. Polecana rezerwacja południowych okien pojazdu szynowego :) Niestety zaczynają się i schody. Ograniczenie do 20 km/h i tak już praktycznie aż za Baranowo. Wturlamy się powolutku na stację w Mikołajkach. Ze wszech miar unikat.

        Wycieczka z Beatką, chęć odświeżenia sobie pamięci, czy zaliczenia "Śniardw", nie były jedynymi przyczynami wizyty w Mikołajkach. Nie mniej ważnym argumentem była elektryzująca wieść niezawodnego S. Jasińskiego nt. stacji w Mikołajkach (i Giżycku) opublikowana w "Masovii"... "Pesymistyczny zapis stanu jej zachowania z pewnością nie będzie najlepszym wspomnieniem z wakacji, jaki ciągle wywożą tysiące turystów. [...] Dworzec w Mikołajkach jest całkowicie przebudowany, zabytkowy dworzec w Giżycku należy ocalić przed postępującą dewastacją."

        Według nomenklatury PKP stacja Mikołajki km 56,731, dawniej Bahnhof Nikolaiken Ostpr. na km 22,66. Dworzec w Mikołajkach całkowicie przebudowany? Ufff, odetchnąłem z ulgą ;) Prócz tablic i farby na lamperiach poczekalni, od 1911 roku zmieniło się niewiele. Wręcz przeciwnie - wyjątkowo zadbana stacja wyładniała chyba przez ostatnie lata. Mimo znacznie większej skali założenia, w architekturze dworca można dostrzec powtarzalne cechy stylu "mikołajsko-nadśniardwiańskiego" - np. identycznie rozwiązane zadaszenie nastawni, mansardowe okna dachowe, ozdobna opaska i zdobienia otworów okiennych. Bryła dworca składa się z trzech zasadniczych części - dwóch piętrowych i parterowej - przykrytych skomplikowanym układem dachów naczółkowych. Część piętrowa mieści na parterze pomieszczenia związane z obsługą pasażerów takie jak obszerna poczekalnia czy kasy biletowe. Niższa część zachodnia służyła celom gospodarczo-magazynowym. Na piętrze mieszkania zawiadowcy i pracowników stacji. Do stacji przylega od wschodu duży magazyn z biurem ekspedycji. Dach magazynu osłania przyległe betonowe rampy od strony toru i podjazdu. Na stacji znajduje się wolnostojący szalet (darmowy!). Nieco dalej na zachód przy ul. Kolejowej piętrowy dom mieszkalny dla pracowników kolei.
        Ze względów terenowych stację rozbudowano w łuku. Znalazła się jednak na peryferiach miasta, daleko od centrum, daleko od portu, o "Gołębiu" nie wspominając. No, ale fani takich rozrywek rzadko korzystają z kolei. Układ tworzy pięć torów z dwoma jednokrawędziowymi peronami dla podróżnych. Obecnie czynne są tylko dwa tory - tyle żeby można było krzyżować dwa PESoskłady o 18:30. Reszta torów "zakneblowana" wykolejnicami. O zamierzchłej skali nadań towarowych świadczy dwustumetrowa, zarośnięta rampa boczna z placem ładunkowym od strony północnej, a także dodatkowa rampa w pobliżu magazynu ekspedycji. W części południowo-wschodniej znajdował się do niedawna kompleks budynków pomocniczych i zaplecze techniczne obsługi parowozów. Cały teren stacji został oświetlony lampami elektrycznymi. Stacja w Mikołajkach zachowała czynną sygnalizację kształtową, niestety pod koniec lat 90 zlikwidowano semafory na wschodniej głowicy. Zaginął też elektryczny peronowy zegar znad nastawni... 

        Opuszczamy przytwardawą PESkę i ruszamy na małą wycieczkę po mieście. Jakiś spóźnialski goni w panice za odjeżdżającym PESobusem... uffff, zdążył. Wracając, wchodzimy na widokowy wiadukt drogowy. Czy to tylko przypadek, że w taki sposób rozplanowano wiele stacji i przystanków na odcinku aż po Ełk? Z góry piękny widoczek na całą stację, no i oczywiście oczekujące już Śniardwy". Skład przyjeżdża z Poznania o 12:37 i stoi półtorej godziny bezczynnie... zamiast zaliczyć Orzysz i prawdziwe Śniardwy :( Od września jeszcze gorzej - "Śniardwy" tylko weekendowo do Olsztyna... i zero skomunikowania z czymkolwiek do Mikołajek (PESa ucieka godzinę wcześniej!). Gdzież tu więc Śniardwy?
        Na czele stoi przestawiona już olsztyńska SU45-061. Od Olsztyna zastąpi ją PszczEUłka lub ByczETek. Raptem pięć wagonów, bagażówka, trzy dwójki i jedynka... Jak na środek sezonu turystycznego skład jest niemiłosiernie pusty. Po kilka osób co 3-4 przedziały, razem może ze 20. Klimacik jak 20 lat temu w "Pogorii" między Ełkiem i Piszem. Nie wróży to dobrze na przyszły rok. Trzeba zrobić pamiątkowe zdjęcie blachy.
        DJ SUka odpala dieslowskie sample. Na semaforze mamy już podane Sr 3. Lekki absurd - do głowicy 40 km/h (?) a potem Vmax... która wynosi tu 30 km/h :))) Ruszamy z trzema minutami opóźnienia 14:21 i wtaczamy się pod betonowy wiadukt sklepiony. Za wiaduktem po północnej stronie można dostrzec miejsce dawnego rozgałęzienia linii. Jeszcze w latach 90 odchodziła w tym miejscu bocznica przemysłowa do zakładów drzewnych (słynne domki "Mikołajki") i dawnej gazowni miejskiej. Przy pobliskim przejeździe pozostał fundament i podpiwniczenie dróżniczówki, pełniącej być może także funkcję posterunku bocznicowego.
        Nasyp potężnieje i docieramy do największego mostu kolejowego na Mazurach (165 m). Jego wyjątkowość-trzyprzęsłowość podkreśla pięknie zachowany system fortyfikacyjny sprzed I wojny, uwidaczniający wręcz strategiczne znaczenie (na tzw. Pozycji Jezior Mazurskich). Wschodni przyczółek mostowy osłaniają przeciwpiechotne kraty forteczne, a dawniej także zapory drutowe. Na próbujących je pokonać intruzów czekali strzelcy, ukryci w dwóch obetonowanych stanowiskach "Postenstand". Pod most prowadziły kryte przejścia, a załogę zabezpieczało dodatkowe ukrycie. Gdyby jakimś cudem przeciwnikowi udało się wedrzeć na przęsła, to witał ich ogień ze strzelnic dwóch betonowych blokhauzów po obu stronach toru. W jednym z nich znajdowała się także zapewne zapalarka ładunków do wysadzenia mostu... Po wybuchu pierwszej wojny cofający się Niemcy wysadzili most kolejowy i drogowy w dniu 25.08.1914 roku. Po odbudowie ładunki odpalono raz jeszcze w końcu stycznia 1945 roku - znów z tych samych powodów - nadchodzili Rosjanie! Obecny most kratownicowy pochodzi z lat 50 XX wieku.
        Przejeżdżając most możemy nacieszyć oko rozległością Jeziora Mikołajskiego, które ciągiem aż po Ryn przypomina największe europejskie rzeki. Już Krzyżacy ochrzcili je pruskim Renem (stąd też Ryn-Rhein). Wokół pełno jachtów, motorówek, skuterów... ruch jak na Marszałkowskiej. Na północnym zachodzie na wzgórzu majaczy imperialna twierdza H. Gołębiewskiego. Chętnych zapraszamy do "Randki w ciemno" :)))
        Pokonujemy kolejny wiadukt nad szosą mrągowską i wyjeżdżamy z Mikołajek. Kolejna redukcja prędkości - teraz już 20 km/h i tak aż po dawną gdańską dyrekcję PKP. Odcinek na zachód od Mikołajek nie był remontowany od kilkudziesięciu lat i efekty są opłakane. Może czas przerzucić drogowców spod Ornety i połatać ten krótki kawałek? To niewiele ponad 10 kilometrów, a pociągi telepią się niemiłosiernie. Otworzono by w ten sposób szlak dla składów towarowych, a bez nich linia może paść bardzo szybko...

        Mijamy przystanek Zełwągi. Według nomenklatury PKP km 51,206, dawniej Haltepunkt Selbongen na km 17,14. Dworzec został przebudowany w nieznanym mi bliżej okresie, a pierwotny jego kształt ginie w pomroce dziejów. Obecny piętrowy budynek wyróżnia jedynie niewielki ryzalit od strony peronu. Do zachodniej ściany przylega niewielka przybudówka - wiatrołap. Budowlę otynkowano i przykryto czterospadowym dachem. Obok znajduje się typowy budynek gospodarczo-magazynowy oraz niewielki budynek techniczny, oba z oryginalną elewacją i zadaszeniem. Stację szpecą maniakalnie odnawiane napisy ZEŁWĄGI, które po wielokrotnym nałożeniu stały się zupełnie nieczytelne.

        Choć pospieszny tu się nie zatrzymuje, to spokojnie można wsiąść lub wysiąść w biegu. Na tym odcinku "Śniardwy" są jednym z najwolniejszych pociągów pospiesznych w Polsce ;) Wobec nikłej prędkości można się nacieszyć fenomenalnymi widokami. Przez około dwa kilometry tor wije się karkołomnymi łukami na przesmyku pomiędzy trzema jeziorami (Płociczne, Głębokie, Inulec), pokonując w dodatku dwa wysokie wiadukty nad drogami. Nie wiadomo, które okno ciekawsze... miodzio :) Ledwie zdążymy ochłonąć i już mijamy przystanek Baranowo. 

        Według nomenklatury PKP km 46,171, dawniej Bahnhof Baranowen (od 1938 r. Hoverbeck) na km 12,14. Przez kilka powojennych lat (od 1946 r.) była to stacja końcowa linii z Czerwonki (wówczas SRJP 513). Z nieznanych bliżej przyczyn, na stacji w Baranowie zbudowano tylko niewielki parterowy dworzec kryty dwuspadowym dachem naczółkowym (styl "mikromrągowski"). W tej samej osi zbudowano niewiele mniejszy budynek gospodarczo-magazynowy. Budynki są zamieszkane i w miarę dobrze zachowane, choć niedostępne dla podróżnych (zamurowane wejścia, kraty). Szeroka, trzytorowa (?) równia i rampa przypominają jeszcze o latach świetności stacji.

        Mijamy wiadukt drogowy i toczymy się powoli przez śródleśne łączki. Km 44,5 - koniec ograniczenia - od tego miejsca mamy "gdańskie" Vmax=70 km/h. Pociąg nie zdąży się jeszcze dobrze rozpędzić, gdy mijamy odnowiony wiadukt drogowy pod Kosewem i mały wiadukt nad lokalną drogą. Wpadamy na kolejny malowniczy przesmyk międzyjeziorny (Juksty i Probarskie). Tu ulokowano stację Kosewo... w Probarku :) 

        Według nomenklatury PKP km 41,420, dawniej Bahnhof Kossewen (od 1938 r. Rechenberg) na km 7,34. Zespół stacji w Kosewie posiada chyba najlepiej zachowany budynek dworcowy stylu "mikołajsko-nadśniardwiańskiego". Użytkownicy na bieżąco usuwają większe uszkodzenia (magazynu spedycyjnego również!) i bez zbędnych przeróbek (jak w Tuchlinie). Pomieszczenia w dolnej kondygnacji zabezpieczono przed dewastacją, uniemożliwiając jednocześnie korzystanie z nich. Zespół uzupełnia typowy budynek gospodarczy.

        Rozpędzamy się już solidnie i rozpoczynamy festiwal wiaduktowy. Na tym krótkim odcinku jest ich aż siedem, w tym kamienne unikaty i ukośny żelebetoniak. Uwaga - niektóre są bardzo blisko skrajni!!! Nie polecam zbytniego wychylania przez okno - możliwa mało przyjemna wysiadka "na żądanie". Po północnej stronie miga słynne Jezioro Czos, leżące w zalesionej, głębokiej polodowcowej rynnie. Szeroki łuk zmienia kierunek toru z zachodniego na północny. Warto przejść do okien po zachodniej stronie. Za trójprzęsłowym kamiennym wiaduktem ściana wykopu stopniowo się obniża i odsłania nasyp dawnej linii kolejowej z Rucianego. Co ciekawe leży na nim długi tor wyciągowy od strony mrągowskiej stacji - kończy się tu kozłem oporowym. "Śniardwy" hamują ostro i zgarniają z peronu grupkę około 20-30 osób. Dobre i to.

        Dawny węzeł kolejowy w Mrągowie (krótko po wojnie Ządzbork), według nomenklatury PKP km 34,078, dawniej Bahnhof Sensburg - stacja początkowa trasy do Orzysza i równocześnie 34,06 km linii Czerwonka-Ruciane. Szczegółowe omówienie węzła wymagałoby oddzielnego opracowania ("pozostaje odesłać czytelnika..."). Mrągowo oglądane z perspektywy pociągu robi przygnębiające wrażenie, co boleśnie kontrastuje z dopiero co widzianymi lasami i jeziorami. Postindustrialna szarość. W centrum przemysłowego Śląska bywają ładniejsze widoki... Może już czas przestać straszyć turystów? Może czas zadbać o coś więcej niż tylko rynek i amfiteatr? W odróżnieniu od Mikołajek, mrągowski dworzec jest szarokoszmarkowym snem lat 60, upstrzonym na dodatek reklamami i odpadającym tynkiem. Przy okazji zeszpecono na tę samą modłę budynki pomocnicze (mieszkalny i magazynowe). Już ładniej prezentuje się zespół dawnej stacji wąskotorowej (na północny wschód od dworca - tuż za szosą). I tylko pocztówka przypomina reprezentacyjny mrągowski dworzec, o wyglądzie zbliżonym do założenia w Biskupcu Reszelskim.

        Od Mrągowa zaczyna się już "pełnowartościowa" linia. Oprócz dwóch par PESobusów oraz sezonowych "Śniardw", w poniedziałki, środy i piątki dociera tu około 10:00 pociąg towarowy z Olsztyna. Wyjeżdżamy planowo i po trzykrotnym przecięciu szosy mrągowskiej (przejazdowy obłęd) mijamy przystanek w Bagienicach.

        Według nomenklatury PKP km 28,943, od lat 30 XX w. Haltepunkt Alt Bagnowen (od 1938 r. Althöfen) na km 28,93. Przystanek w Bagienicach z racji późnego powstania otrzymał zapewne tylko drewniany budyneczek stacyjny lub wiatę. Obecnie jedynym jego wyróżnikiem jest umocniony płytowy peronik z tablicą przystankową. Z braku lepszego miejsca, rozkładzik powieszono na słupie oświetleniowym.

        Po północnej stronie przewija się ciekawy widoczek. Niewtajemniczonym mogłoby się wydawać, że mijamy sześć uroczych śródleśnych jeziorek. Tymczasem to wciąż to samo Jezioro Sarż o tak skomplikowanej linii brzegowej :) Mijamy dwa wiadukty i wyjeżdżamy na otwartą przestrzeń. Za głębokim wykopem pociąg hamuje i zatrzymuje się na przystanku w Sorkwitach. Wyjątek od "pospiesznej" reguły "Śniardw" tłumaczy tylko turystyka... wszak stąd wypływają codziennie dziesiątki kajakarzy na szlak Krutyni, no i ten bajkowy pałac von Mirbach'ów!
Wysiadamy z Beatką... i pierwszy szok. Dworzec został otoczony drutem. Obóz jeniecki, niewola! To naoczny efekt nowej polityki PKP-Nieruchomości, które z zapałem pozbywają się "zbędnej" infrastruktury razem z działkami (a jeszcze 10 lat temu buszowaliśmy z kumplami swobodnie po dworcu, czekając niemal do północy na ostatni pociąg do Olsztyna). W zamian ustawiono mało gustowną wiatę a'la PKS (bez ławek!) i lekko "odliftingowano" peronik. Można to było zrobić jakoś składniej - wszak i PKS ma obecnie ładniejsze przystanki - w mazurskim stylu drewna i kamienia.

        Według nomenklatury PKP km 22,938, a wcześniej Bahnhof Sorquitten na km 22,88. Obecnie chyba trzeba będzie zmienić kilometraż osi stacyjnej - na oko jakieś 30 metrów w stronę Czerwonki (km 22,87 ;) Zespół stacji w Sorkwitach powielał zasadniczo model "mikromrągowski" z Baranowa. Budynek gospodarczo-magazynowy przylega tu jednak szczytem do parterowej części dworcowej. W późniejszym okresie dobudowano jeszcze podłużną szopkę zamykając "dziedziniec ceownika". Całość prowizorycznie otynkowano, skutecznie oszpecając elewacje. Za dworcem, przy brukowym dojeździe, znajduje się typowy budynek mieszkalny dla pracowników kolei (z wyjątkowo złośliwym pieskiem). O konstrukcji obecnej wiaty pisać będą przyszłe pokolenia. Z kolejowych zabytków warto jeszcze zobaczyć kratownicowy most - jeden z nielicznych XIX-wiecznych "ocaleńców". Dojście od stacji pieszo wzdłuż toru - ok. 800 m na zachód. Po drodze wiadukt drogowy i widoczek na zabytkowy kościół. Pałac Mirbach'ów - obowiązkowy!

        W Sorkwitach pożegnaliśmy nasze "Śniardwy". Tu właściwie opowieść się kończy... choć PESobusikiem dociągnęliśmy potem do Olka. O Dąbrówce Kobułckiej sporo by pisać i sporo szukać, choć to głównie archeologiczny klimacik. Podobnie Parleza... jeszcze do niedawna mikrowęzeł z bocznicą. Kiedy powstał? Do tego malutki "Bauerbahnhof" z uroczym podcieniem. I jakaś nostalgia... tuż przed stacyjką minęliśmy zapomnianą granicę Warmii i Mazur. Kiedy następny raz?

        Poznański suplement... Została ostatnia klatka filmu. Cóż tu sfocić? Może... powracające z Mikołajek "Śniardwy"! Przyczajam się koło nastawni Poznań Garbary... wreszcie łomot na warciańskim moście. Pstrykam, ale baterie i lampa dały du... Zdjęcie wyjdzie raczej "artystyczne". Jest 21:22 - sześć minut spóźnienia! Widać doczepiane w Olku wagony, w tym "rowerówkę" (a czemu nie dalej!). W środku obłożenie ~50%, dużo mniejsze niż np. w przypadku "Mamr". Może gdyby "Śniardwy" jechały z Ełku... Olecka... eeech. Aha, bilecik